Featured

Οι Παγκόσμιες Αγορές στην «Παγίδα του Θουκυδίδη»

News Blog

Μέσα από την καταγραφή του Πελοποννησιακού Πολέμου, ο Θουκυδίδης ανέδειξε το δίλημμα που μπορεί να προκύψει εξαιτίας του ανταγωνισμού δύο μεγάλων γεωπολιτικών δυνάμεων. Αιώνες αργότερα, ο Graham Allison εισήγαγε τον όρο «Παγίδα του Θουκυδίδη» (Thucydides Trap), προκειμένου να περιγράψει τον κίνδυνο σύγκρουσης μεταξύ μιας κατεστημένης και μιας ανερχόμενης παγκόσμιας υπερδύναμης.

Η Αέναη Σύγκρουση Μεταξύ του Παλιού και του Νέου

Μια συνέλευση των πολιτών της Σπάρτης (Απέλλα) του 432 π.χ. αποφάσισε την κήρυξη πολέμου κατά της Αθήνας. Η απόφαση αυτή βασιζόταν στο ότι, μέσα σε λίγα χρόνια, η αθηναϊκή ισχύς θα είχε αυξηθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να απειλήσει την ίδια την ύπαρξη της Σπάρτης.

Η ταχεία άνοδος της Αθήνας και ο ανταγωνισμός μεταξύ της Συμμαχίας της Δήλου και της Πελοποννησιακής Συμμαχίας είχε ήδη διαταράξει την περιφερειακή ισορροπία στον ελλαδικό χώρο. Σε αυτό το πλαίσιο, η Σπάρτη οδηγήθηκε στην επιλογή ενός προληπτικού πολέμου. Ένα παρόμοιο γεωπολιτικό μοτίβο φαίνεται να διαμορφώνεται και σήμερα, μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας. Πολλοί Αμερικανοί αναλυτές εκτιμούν ότι, εντός των επόμενων 10-15 ετών, η Κίνα θα έχει συσσωρεύσει επαρκή οικονομική και στρατιωτική ισχύ, ώστε οι ΗΠΑ να μην είναι πλέον σε θέση να αναχαιτίσουν μια πλήρη κινεζική κυριαρχία. Υπό αυτό το πρίσμα, διατυπώνεται η άποψη ότι το παράθυρο των ΗΠΑ για την ανάσχεση της κινεζικής ανόδου ενδέχεται να βρίσκεται στο παρόν. Συνεπώς, παρατηρείται μια ομοιότητα μεταξύ του γεωπολιτικού διλήμματος που οδήγησε στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, και στο σύγχρονο γεωπολιτικό περιβάλλον.

 

Σύγκριση των Δύο Υπερδυνάμεων σε Όλα τα Πεδία

Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Κίνα, διατηρούν κάποια ισχυρά χαρτιά έναντι του αντιπάλου τους, παρακάτω εξετάζονται συνοπτικά κάποια από αυτά.

Οικονομικό Περιβάλλον

Το μέγεθος της οικονομίας των ΗΠΑ (ΑΕΠ) είναι σήμερα περίπου 50% μεγαλύτερο από το αντίστοιχο της Κίνας (πηγές), ενώ, το δολάριο παραμένει το κυρίαρχο νόμισμα στον πλανήτη, με συμμετοχή 89% στις συναλλαγές μεταξύ όλων των ισοτιμιών (ζεύγη/BIS). Από την άλλη, η Κίνα αναπτύσσεται με διπλάσιους ρυθμούς (ΑΕΠ) σε σχέση με τις ΗΠΑ, ενώ αποτελεί και μια λιγότερο δανεισμένη οικονομία. Πιο συγκεκριμένα, το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ στο ΑΕΠ ανέρχεται σε 120,8%, ενώ το αντίστοιχο της Κίνας σε 88,3% (στοιχεία 2024, IMF). Επισημαίνεται επίσης, η κατοχή 3,4 τρις δολαρίων συναλλαγματικών αποθεμάτων από την Κίνα. Σε αυτά τα τεράστια συναλλαγματικά αποθέματα περιλαμβάνεται και η κατοχή ενός σημαντικού μέρους του αμερικάνικου χρέους (ομόλογα). Τέλος, σημειώνεται ότι η Κίνα διατηρεί ένα πολύ μεγάλο εμπορικό πλεόνασμα έναντι τον ΗΠΑ. Παρά του δασμούς Τραμπ, το συνολικό εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας το 2025 ανήλθε σε 1,2 τρισεκατομμύρια δολάρια, από αυτά, τα 202 δις δολάρια αντιπροσωπεύουν το εμπορικό πλεόνασμα έναντι των ΗΠΑ (πηγές).

Τεχνολογικό Περιβάλλον

Και οι δύο χώρες διαθέτουν σημαντικές τεχνολογικές και ερευνητικές υποδομές αλλά και ένα τεράστιο εξειδικευμένο ερευνητικό προσωπικό, επενδύοντας παράλληλα εκατοντάδες δισεκατομμύρια κάθε χρόνο. Οι ΗΠΑ διατηρούν τα ηνία στο διαδίκτυο και στην τεχνητή νοημοσύνη, ενώ διαθέτουν και μια πανίσχυρη κεφαλαιουχική βάση, με πρωτοστάτη τη Wall Street και την τεχνολογική αγορά του NASDAQ. Επισημαίνεται ότι η χρηματιστηριακή αξία μόνο του δείκτη NASDAQ-100 αποτιμάται στις αρχές του 2026 σε περίπου 30 τρις δολάρια. Από την άλλη, η Κίνα έχει πραγματοποιήσει τεχνολογικά άλματα τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ διατηρεί και την παγκόσμια κυριαρχία στη μεταφορά κάθε νέας τεχνολογίας στην παραγωγή. Υπολογίζεται, ότι η παραγωγική μηχανή της Κίνας διατηρεί ένα μερίδιο αγοράς της τάξης του 30% επί της συνολικής παγκόσμιας παραγωγής, ενώ στα ηλεκτρονικά ανέρχεται στο εντυπωσιακό 50%.

Στρατιωτικό-Στρατηγικό Περιβάλλον

Αδιαμφισβήτητα οι ΗΠΑ, διαθέτουν τον μεγαλύτερο και τον ισχυρότερο στρατό παγκοσμίως, με υπεροχή στην ξηρά, τον αέρα, τη θάλασσα, και το διάστημα. Παραδείγματος χάριν, οι ΗΠΑ διαθέτουν 11 ενεργά αεροπλανοφόρα, περισσότερα από όλες τις άλλες χώρες μαζί. Από την άλλη, οι στρατιωτικές δυνατότητες της Κίνας μπορεί να υστερούν σήμερα, αλλά ενισχύονται με γεωμετρικούς ρυθμούς. Όσο αφορά τις συμμαχίες, οι ΗΠΑ έχουν δυνατότερους συμμάχους, αλλά και πιο ορκισμένους εχθρούς.

Το σχέδιο των ΗΠΑ σε περίπτωση σύγκρουσης με την Κίνα, αφορά, μεταξύ άλλων, στον ναυτικό αποκλεισμό της δεύτερης. Σε αυτό το πλαίσιο οι ΗΠΑ έχουν δημιουργήσει ήδη μια σειρά ναυτικών βάσεων περιμετρικά της Κίνας. Από την άλλη, η Κίνα έχει επενδύσει στη δημιουργία τεχνητών νησιών, ενώ κατέχει και πάνω από 3.000 αντιπλοϊκούς πυραύλους.

 

Το Σχέδιο των ΗΠΑ για τον Περιορισμό της Κινεζικής Κυριαρχίας

Με τη σημερινή ροή των πραγμάτων, σε 10-15 χρόνια η Κίνα θα έχει το μεγαλύτερο ΑΕΠ παγκοσμίως, πράγμα που σημαίνει ότι θα μπορεί να επενδύει περισσότερα κεφάλαια σε τεχνολογικές και στρατιωτικές υποδομές από οποιαδήποτε άλλη χώρα στον κόσμο. Αντίστοιχα, σε 10-15 χρόνια οι ΗΠΑ θα έχουν χάσει την πρωτοκαθεδρία ως η ισχυρότερη οικονομία του κόσμου, ενώ το Χρέος/ΑΕΠ αναμένεται μετά το 2030 να εκτιναχθεί άνω του 130%. Σε περίπτωση δε μιας παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης, η οποία συμβαίνει κάθε περίπου 40 χρόνια, τα ελλείμματα και το Δημόσιο Χρέος των ΗΠΑ αναμένεται να κινηθούν ακόμα πιο επιθετικά ανοδικά.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι ΗΠΑ κατανοούν ότι για να διατηρηθούν στο μέλλον ως η παγκόσμια ηγέτιδα δύναμη, πρέπει από σήμερα να περιορίσουν της επεκτατικές βλέψεις τις Κίνας. Σε αυτό το πλαίσιο προσπαθούν να ελέγξουν χώρες κλειδιά στον δρόμο του μεταξιού μεταξύ Κίνας και Ευρώπης, αλλά και παράλληλα να περιορίσουν την πρόσβαση της Κίνας σε σημαντικές ενεργειακές και άλλες πλουτοπαραγωγικές πηγές. Έτσι εξηγούνται οι στρατιωτικές επιχειρήσεις σε χώρες όπως η Βενεζουέλα και το Ιράν, που προμηθεύουν με καύσιμα την κινεζική μηχανή. Παράλληλα, το έντονο ενδιαφέρον του προέδρου Τραμπ για τη Γροιλανδία οφείλεται στο ότι μετά το λιώσιμο των πάγων στον Βόρειο Πόλο, ανοίγει το βόρειο εμπορικό πέρασμα της Κίνας προς την Ευρώπη.

Το σημείο καμπής μεταξύ μιας κλιμάκωσης των σχέσεων ΗΠΑ και Κίνας αναμένεται να είναι η Ταϊβάν. Σε κάθε περίπτωση, το σίγουρο είναι ότι την επόμενη 10ετία αναμένεται μια κλιμάκωση μεταξύ των σχέσεων των δύο χωρών. Ας ευχηθούμε όμως ότι η κλιμάκωση αυτή δεν θα καταλήξει σε μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση. Το μάθημα που έχουμε πάρει από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, είναι ότι ο πόλεμος μεταξύ δύο μεγάλων περιφερειακών υπερδυνάμεων καταλήγει να έχει μόνο χαμένους.

 

■ Οι Παγκόσμιες Αγορές στην «Παγίδα του Θουκυδίδη»

Γιώργος Πρωτονοτάριος, Οικονομικός Αναλυτής

Για το FxStreet.gr (c) - 31η Μαρτίου 2026

 

ΠΗΓΕΣ:

  • ·     Graham Allison, Destined for War: Can America and China Escape Thucydides's Trap?, Houghton Mifflin Harcourt, 2017, 389 pp.

ΑΕΠ/ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΗΠΑ/ΚΙΝΑ:

ΔΟΛΑΡΙΟ:

 

 

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑ

ΑΓΟΡΕΣ

FXSTREET.GR